Boekenbeurs - Wereldhaven voor boeken

Waarom leren lezen niet vanzelfsprekend is voor dove kinderen en wat Storysign eraan doet

Met de baanbrekende app Storysign mag de Boekenbeurs 2019 technologiegigant Huawei verwelkomen als standhouder. Wij spraken met projectleider Ivo van den Brand over de app, wat hij doet, waarom hij zo nodig is en de vele misverstanden die rond het onderwerp hangen.

De taal van het boek is universeel. Het is een spreuk waar de Boekenbeurs veel belang aan hecht, maar die waarheid is niet langer sluitend, zegt Ivo van den Brand, projectleider van Storysign. Dat is een app die dove en slechthorende kinderen wil helpen bij het lezen van traditionele (voor)leesboeken. “Met Storysign hebben we een aantal gekende kinderboeken gedigitaliseerd met behulp van motion capturetechnieken, zodat kinderen via een smartphone of tablet visueel te zien krijgen wat er op papier te lezen is. Een soort voorlezen in gebarentaal,” vertelt Ivo.

We staan er immers niet bij stil, maar de link tussen lezen en gebarentaal is niet even rechtdoorzee als die tussen lezen en gesproken taal. “Mensen denken altijd ‘lezen zou makkelijk moeten zijn, er komt geen geluid bij te pas’,” legt Ivo uit, ‘maar dan gaan we voorbij aan het feit dat we leren lezen op een fonetische manier.”

“Als kinderen vandaag op school leren lezen, dan leren zij om aan elke letter een klank te verbinden, die klanken samen te zetten tot een woord en vervolgens verbinden ze die klanken met de betekenis van een woord. Dove kinderen hebben een gelijkaardig wereldbeeld waar woorden aan gekoppeld zijn als horende kinderen voor zij leren lezen, maar daarna moeten ze dat woord nog leren herkennen op papier. Zonder ondersteuning van klanken treedt er een serieus verschil op in hoe snel slechthorende kinderen kunnen leren lezen ten opzichte van horende kinderen,” zegt Ivo.

Het was pas toen Ivo zelf aan de slag ging met kinderen die leren lezen, dat hij ten volle begreep waarom de app zo’n verschil kan maken. Ivo: “Ten eerste heb je natuurlijk de warmte van een voorleesmoment. Als je dat als gezin moet missen omdat je kinderen niet begrijpen wat je hen voorleest, dan mis je iets, zowel de ouder als het kind.”

“Ik heb nu zelf een dochter van drie jaar en dankzij haar snap ik beter wat de moeilijkheden kunnen zijn voor dove kinderen,” vertelt Ivo. “Ik lees haar voor in het Nederlands, terwijl mijn vrouw dat doet in het Engels, haar moedertaal. Dan dringt het echt tot je door hoe belangrijk de klank van een taal is, en dan begrijp je ook meteen dat het voor gebarentaal gelijkaardig is, want dat is ook een volledig andere taal in eigen recht.”

Ivo merkt regelmatig hoe bevoordeeld horende mensen zijn. Ivo: “We staan er eigenlijk te weinig bij stil, maar een kind heeft invloeden nodig bij het opgroeien. Als je maar weinig mensen jouw taal hoort spreken, dan is het een stuk moeilijker om die taal te leren. Dan wordt het lastig om een ervaring te koppelen aan een (geschreven) woord. Wist je bovendien dat 90% van alle dove en slechthorende kinderen horende ouders hebben? Ook voor de ouders is het dus een hele uitdaging om met hun kind te communiceren.”

Storysign helpt dus niet alleen de kinderen. Ook de ouders krijgen de kans om hun gebarentaal bij te schaven. Ivo: “We zien de app niet als didactisch middel om de taal te leren, maar we merken wel dat het een mooi neveneffect is. Omdat de app telkens het woord uitlicht dat wordt getoond in gebarentaal krijgt iedereen meer inzicht in de taal en hoe ze te gebruiken.”

Want gebarentaal is heel anders opgebouwd dan een gesproken taal? “Klopt,” zegt Ivo. “Bij gebarentaal wordt namelijk eerst duidelijk gemaakt wat het onderwerp is, bijvoorbeeld een leeuw. Daarna wordt gezegd dat de leeuw geel is en dat hij bijvoorbeeld een beetje triestig is. Heel anders dan hoe je het in het Nederlands zou zeggen.”

Voorlopig kan je Storysign nog niet gebruiken voor eender welk boek. Het is wel de droom van Ivo, Storysign en Huawei om daartoe te komen. Ivo: “Momenteel zijn we voornamelijk bezig met het opbouwen van een database. Die bestond namelijk helemaal niet. We zijn daarom naarstig bezig met nieuwe boeken uit te zoeken die geschikt zijn, ze te digitaliseren met behulp van vooraanstaande doventolken, maar het blijft een uitdaging: er mag geen enkele fout in sluipen, of je hebt een groot probleem.”

“Gelukkig krijgen we veel steun van overheden, bedrijven en de nationale dovenorganisaties,” zegt Ivo. “We kunnen alle hulp goed gebruiken. In West-Europa alleen al zijn er maar liefst twaalf verschillende gebarentalen, elk soms nog met hun eigen dialect. De Vlaamse gebarentaal is bijvoorbeeld nog anders dan de Nederlandse.”

Daarnaast is er nog het technologische aspect: om een kind te helpen lezen met behulp van Storysign kom je als ouder verschillende scenario’s tegen. Ivo: “Als je gaat voorlezen, doe je dat vaak net voor bedtijd. Dan kom je terecht in een situatie waarbij het licht niet optimaal is voor de camera van je smartphone of tablet. Of een kind houdt het toestel vast in een slechte hoek ten opzichte van het papier. Dan heb je straffe apparatuur nodig die de tekst toch kan herkennen om het om te zetten naar gebarentaal. Huawei zet daar dan ook sterk op in.”

Storysign organiseert op 6 november samen met De Nachtwacht een voorleessessie op de Boekenbeurs 2019. Meer informatie vind je op de Boekenbeurs-website op de Storysign-stand.