Boekenbeurs - Wereldhaven voor boeken

Michael Kestemont spreekt (en schrijft) over de Rechtvaardige Rechters

Foto: Koen Broos

De winnaar van de ‘Fred Braeckman-award’ voor het beste debuut, uitgereikt door Knack, heeft een merkwaardige kijk op het mysterie van de ‘kunstroof van de eeuw’.

Michael Kestemont is onderzoeker aan de Universiteit Antwerpen. Doorgaans houdt hij zich bezig met het computergestuurd ontmaskeren van de grote geheimzinnige auteurs in onze Nederlandstalige literatuurgeschiedenis – één van zijn bekendste onderzoeken draait rond de onbekende schrijver van het Wilhelmus. Met De Zwarte Koning bewijst hij evenwel van meerdere markten thuis te zijn.

Het mysterie van de ‘Rechtvaardige Rechters’, het vermiste luik van het Vlaamse werelderfgoed ‘Het Lam Gods’ van de gebroeders Van Eyck en het centrale thema in het boek van Michael, wist het voorbije jaar weer veel mensen te boeien. Recent nog meende een oud-politierechercheur dat het paneel lang geleden al vernietigd werd bij renovatiewerken. Auteur Marc de Bel schreef er een boek over met zijn eigen hypothese, en zelfs voormalig Gents burgemeester Daniël Termont zette een graafactie op poten.

Was hij op de duur bezorgd dat de concurrentie te groot zou worden? Michael: “Eigenlijk niet, het kwam zelfs goed uit: zo stond het verdwenen paneel opnieuw in de aandacht. Het boek van Marc de Bel was bovendien een heel leuke, maar minder geloofwaardige hypothese. Hijzelf en Gino Marechal, de onderzoeker die hem hielp, gingen opnieuw uit van de rebussen van Arsène Goedertier, de wisselagent die op zijn sterfbed de diefstal bekende, terwijl eigenlijk nog steeds niet onomstotelijk werd bewezen dat die rebussen er zelfs maar iets mee te maken hebben.”

“Wel heb ik even gevloekt toen Termont zijn actie startte,” geeft Michael toe. “Van iemand als hij verwacht je niet dat hij in actie treedt op basis van onvolledige informatie, dus het was toch een grote opluchting toen ook hij niets vond. Dat was bovendien slechts twee weken voor mijn boek zou verschijnen, dus als hij het echt zou gevonden hebben, zou mijn boek geen aandacht meer krijgen.”

Michael noemt de hypothese van Marc de Bel ‘mooi maar ongeloofwaardig’, werkte hijzelf uitsluitend op basis van historisch correcte informatie? Michael: “De link met het koningshuis heb ik erbij verzonnen. Maar dat neemt niet weg dat 80 procent van het boek gestaafd wordt door feiten. De overige 20 dienen om de lezer te prikkelen en het mysterie op te lossen. Die mag nu op zoek gaan naar wat echt is en wat niet.”

“De reden dat ik het verbind met het koningshuis is omdat ik met prins Amedeo in de klas heb gezeten. Ik kon van dichtbij meemaken hoe het eraan toegaat voor iemand die (toen nog) redelijk hoog in de rangorde van de troonopvolging stond. Hij komt ook terug in mijn boek, als de aimabele persoon die ik heb leren kennen. Ik hoop dan ook dat ik ooit de gelegenheid krijg om hem het boek zelf te overhandigen, zodat ik het wat kan kaderen en hij toch niet te hard schrikt.”

Voor zijn eigen oplossing van het mysterie keek Michael naar enkele historische bronnen die, vreemd genoeg, nooit echt bestudeerd werden. Michael: “Veel van wat al werd geschreven, berust op complottheorieën. Online zie je ook de gekste dingen verschijnen. Ik heb me daarin natuurlijk wel ingewerkt, maar ik koos er toch bewust voor om (grotendeels) bij de feiten te blijven.”

“Zo las ik alle geloofwaardige boeken en stootte ik bijvoorbeeld op het verhaal van een hobbyspeurder die in 2001 op de Franse ambassade in Brussel werkte,” vertelt Michael. “Hij kwam erop uit dat in de jaren ’60 op een lezing in Gent een Frans-Vlaamse conservator van het Louvre, na wat te veel biertjes, begon te vertellen dat hij de Rechtvaardige Rechters met eigen ogen had gezien en dat het in goede staat was. De volgende dag kreeg hij natuurlijk bezoek van de politie, maar tegen hen beweerde hij dat het weinig meer was dan dronkenmanspraat. De politie liet het erbij.”

“De hobbyspeurder in 2001 nam vervolgens contact op met het Louvre, waar ze hem zeiden dat de man in kwestie al jaren dood was. Ze bleken wel bereid hem een mapje te sturen met info over het paneel. Wat vindt hij daarin? Een kleurenfoto van de Rechtvaardige Rechters, iets dat zogezegd niet bestond. Ik heb vergeefs gezocht naar die foto, want die zou veel kunnen verklaren. Helaas was de signatuur ervan nergens te bespeuren. Voor hetzelfde geld was het een ingekleurde zwart-witfoto. Hoe dan ook zou het ons verder kunnen helpen en – wie weet – ons doen inzien dat we moeten stoppen met graven rond de kathedraal.”

Bevindt het werk zich niet gewoon in de privécollectie van een of andere rijke sjeik? “Die kans is groot,” zegt Michael. “Hoe dan ook geloof ik dat het misschien wel beter is als het nooit wordt gevonden. Kijk maar eens naar de inkomhal van Zaventem: het mysterie van het verdwenen paneel wordt vrolijk gebruikt om toeristen naar Gent te lokken. Binnenkort is er bovendien het lustrumjaar voor de gebroeders Van Eyck… Momenteel is het schilderij veel meer waard in vermiste toestand.”

Mike is zaterdag 9 november nog aanwezig op de beurs om er te praten over rappende computers. Meer info daarover vind je hier.