Boekenbeurs - Wereldhaven voor boeken

Kevin Absillis modereerde het Boekenbeursdebat over de Vlaamse Canon: “Een neutrale canon bestaat niet”

In het jonge Vlaamse regeerakkoord van minister van Cultuur Jan Jambon staat letterlijk dat zijn regering werk zal maken van de oprichting van een Vlaamse Canon. We vroegen aan Kevin Absillis hoe zoiets er zou uitzien.

Toen de nieuwe Vlaamse regering haar regeerakkoord voorstelde, bleef het verdacht rustig wanneer de Vlaamse Canon ter sprake kwam. Enkele maanden eerder had Antwerps burgemeester en NVA-voorzitter Bart De Wever nochtans de kat de bel aangebonden: een Vlaamse Canon was dringend nodig, zowel om onze kinderen te onderwijzen als om immigranten wegwijs te maken in onze cultuur. Toén stroomden de reacties massaal binnen.

De regeringsleiders gaven dan wel een definitie van wat zo’n canon moest zijn, maar hoe die er zou uitzien, bleef een mysterie. Kevin Absillis, professor Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Antwerpen, nam die taak dan maar op zich en nodigde Dalilla Hermans, Jan Dumolyn, Koen Aerts en Marlies De Munck uit als experts om elk een nominatie voor te stellen.

Want ja, hoe begin je daar eigenlijk aan? En hoe voorkom je dat het debat wetenschappelijk blijft, zonder te ontsporen? “Om te beginnen is zo’n canon altijd ideologisch getint,” vertelt Absillis. “Politiek, economie,… het speelt allemaal mee wanneer je begint na te denken over mogelijke kandidaten. Het blijft altijd een selectie en daardoor kan je nooit helemaal spreken over objectieve keuzes.”

“Je kan historici natuurlijk onderzoek laten doen naar de precieze impact van bepaalde gebeurtenissen, werken en personen,” gaat hij verder, “om ze vervolgens te rangschikken op basis van die uitkomst, maar dan ga je voorbij aan de essentie van een canon. Nee, bij de samenstelling van wat ‘onze identiteit vormt’ komen verschillende mensen samen om na te denken elke herinneringen aan het verleden identiteit hebben gevormd. Daar zitten altijd meningsverschillen op. Er kan wel een consensus zijn, maar die zal nooit neutraal zijn, noch wetenschappelijk.”

Een identiteit verklaren blijkt niet zo makkelijk. Kijken we naar één persoon, dan vinden we het normaal dat het individu terugkijkt naar zijn verleden om belangrijke momenten te identificeren die zijn of haar leven hebben gevormd. “Kijken we echter naar de identiteit van een groep, bijvoorbeeld Vlamingen, dan wordt het echter een heel ander verhaal,” zegt Absillis. “We lijken het moeilijker te hebben om in groep toe te geven dat bepaalde gebeurtenissen ons vormen en in zekere zin bepalen.”

“Bovendien moeten we beseffen dat één overkoepelende canon misschien niet wenselijk is,” meent Absillis. “Onze regering stelt dat we moeten komen tot ‘de’ canon die onze kinderen moet grootbrengen en immigranten moet helpen inburgeren. Maar dan verlies je uit het oog dat je te maken hebt met een verschillend doelpubliek dat andere wensen en noden heeft voor zo’n canon.”

Absillis doet daarom een nieuw voorstel: “Stel, voor migranten bijvoorbeeld, een canon op die genereuzer is en hen helpt om te navigeren doorheen onze cultuur. Waarom vieren we deze feestdag? Waarop is deze documentaire gebaseerd en waarom raakt die zoveel mensen? Het kan ons tegelijk helpen reflecteren over waarom we bepaalde dingen doen of denken.”

Op de Boekenbeurs staan vele boeken die misschien geen duidelijke plaats zouden krijgen in een (literaire) canon, maar we polsten toch eens of er plaats zou zijn voor pakweg een kookboek. Absillis: “Toch wel hoor! Een kookboek als dat van de Boerinnenbond, Ons Kookboek, heeft zeker zijn plaats in onze cultuur. Iedereen heeft het in huis, ongeacht zijn politieke strekking. Tegelijk geeft het goed weer voor welk soort eten wij staan, wat we lekker vinden. Ten slotte geeft het ook veel waardevolle informatie prijs over de Boerinnenbond, de christendemocratie en het middenveld.”

Als er volgend jaar een concreet zicht is op een Vlaamse Canon brengen we Kevin Absillis zeker opnieuw een bezoek.