Boekenbeurs - Wereldhaven voor boeken

Jean Paul Van Bendegem: “We moeten meer voorlezen aan volwassenen”

Als één van Vlaanderens vooraanstaande filosofen heeft Jean Paul Van Bendegem steeds een boeiend perspectief op de dingen. Wij vroegen hem naar de hybride auteur, lichaamsdelen signeren en waarom we meer moeten voorlezen aan volwassenen.

“Voorlezen wordt het vaakst gelinkt aan poëzie, vanwege de muzikaliteit van de tekst,” vertelt Jean Paul. “Maar ook bij romans speelt die kwaliteit mee. Als een tekst vlot geschreven is, zit daar ook een zeker ritme aan dat bij het voorlezen wordt versterkt. Literatuur begon niet voor niets bij een orale traditie die verder teruggaat dan Homeros. Zo luisterde ik ooit naar de verhalen van Sherlock Holmes, ingesproken door de prachtige stem van Stephen Fry. Dat is muziek, ook voor volwassenen.”

Jean Paul bezoekt de Boekenbeurs ondertussen al 22 jaar als auteur. Zijn eerste keer, met het boek Tot in der eindigheid (1997, Hadewijch), vond hij een vreemde ervaring: “Als professor aan de universiteit voelde ik me daar niet helemaal op mijn plaats. Mensen zagen me toen voornamelijk als een academicus die plots ook schrijver was. Geen schrijver zoals Jeroen Olyslaegers, maar voor mezelf voelde het wel echt aan. Het streelde mijn ego.”

De dubbele wereld van de Boekenbeurs

Een hybride positie dus. Krijg je dan een ander soort bezoeker die jouw boeken koopt? Jean Paul: “Je krijgt heus niet alleen mensen voor je die een filosofisch gesprek willen voeren. Soms krijg ik ook bezoekers met vreemde verzoeken. Zo vroeg iemand ooit om een buik te signeren, in de tijd dat Herman Brusselmans dat populair had gemaakt. Ik kan je één tip geven in zo’n situatie: gebruik geen gewone balpen want dat schrijft niet zo makkelijk.”

“Daarnaast gebeurde het al enkele keren dat iemand mij vraagt om een boek te signeren dat niet van mij is,” zegt Jean Paul. “De uitleg daarbij is altijd boeiend om te horen. Vaak moesten ze aan mij denken bij het lezen. Dat is een beetje eigenaardig, maar ik teken met plezier. We overtreden tenslotte geen enkele wet van het land (lacht).”

Na zovele jaren op de Boekenbeurs, eerst als bezoeker, later als auteur, kent de Boekenbeurs geen geheimen meer voor Jean Paul. “Maar ik herinner me nog bij mijn eerste keer als auteur dat ik het fascinerend vond om alles achter de schermen mee te maken. Net als in het theater heb je coulissen waarachter nog zoveel meer gebeurt. Mensen die hard werken, kleine kamertjes die dienen als boekendepot… Het is een beetje een dubbele wereld.”

Zijn er bepaalde auteurs die hij graag zou ontmoeten op de beurs? Jean Paul: “Ik zou elke auteur die ik heb gelezen ooit wel eens willen ontmoeten. Je komt de schrijver natuurlijk al tegen in zijn verhaal, maar als je hem dan in het echt tegenkomt, bijvoorbeeld op de beurs, is dat altijd een bijzondere ervaring. Het is voor mij altijd een beetje bevreemdend om een ‘echte schrijver’ tegen te komen; ik voel me dan zo bescheiden, ik kijk echt naar hen op.”

De fysieke kracht van een boek

Net zoals de Boekenbeurs veranderen ook de bezoekers, de schrijvers en de boeken doorheen de tijd. Hoe ziet de toekomst van het boek eruit? Jean Paul: “Ik vind het soms zelf verrassend dat het boek in zijn huidige vorm nog steeds bestaat. Ondanks alle digitale mogelijkheden blijkt een fysiek boek een zekere aantrekkingskracht te hebben. Volgens mij heeft het te maken met de mogelijkheid om een boek te manipuleren. Met een tablet zit je statisch, met een computerscherm hebben je handen niets te doen. Een boek hou je vast op verschillende manieren; in combinatie met de geur, verschillende lettertypes… heb je nog steeds een product dat mensen aanspreekt en dat zie ik niet snel veranderen.”

“Boeken, digitaal of fysiek, zullen evenwel nooit verdwijnen. Met name fictie biedt mensen een scenario aan waarbij zij lezen hoe een schrijver invulling geeft aan personages, situaties, hoe zij omgaan met tegenslagen of hoe zij hun leven leiden. Dat zal altijd tot de verbeelding spreken. Het is een beetje escapisme, maar niets belet ons om zingeving te vinden in dat ontsnappen aan de werkelijkheid.”

“Voor een schrijver zal een boek dan weer altijd interessant blijven als scheppingsact. Je maakt iets en vanaf dan leidt het een bestaan dat losstaat van jezelf. Het is van jou en tegelijk is het een beetje van je publiek. Voor een schrijver is het een streling van zijn ego als mensen hem lezen, maar het gevoel van iets toe te kunnen voegen aan de wereld is dat ook. Neen, boeken zullen nooit verdwijnen.”