Boekenbeurs - Wereldhaven voor boeken

De voor- en nadelen van publiceren in eigen beheer

Op woensdag 6 november kon je bij de stand van Creatief Schrijven/Schrijflab (Hal 4, stand 406) terecht voor een waslijst aan nuttige tips over wat te doen als je klaar bent om jouw manuscript te publiceren. Hierover nam An Leenders, directeur van Creatief Schrijven vzw, het woord.

Er zijn twee opties wanneer je jouw manuscript in een boek wilt zien veranderen: bij een (erkende) uitgeverij binnenspringen, of zelf publiceren. Beide opties hebben uiteraard hun voor- en nadelen. Als jouw manuscript geaccepteerd wordt door een uitgeverij, heb je een zekere veiligheid, maar moet je ook een aantal opofferingen doen. Je krijgt als schrijver een redacteur toegewezen die je helpt in het proces, het boek wordt nauwkeurig nagelezen op taal en zij regelen de promotie en verkoop.

Tegelijk ben je een deel van de controle kwijt; het boek zal er anders uitzien dan wanneer jij het volledig zelf voor het zeggen hebt. Er moeten beslissingen worden gemaakt over cover, titel,… en niet al die keuzes zullen in goede aarde vallen. Ook zal je een groot deel van de inkomsten moeten afstaan aan de uitgeverij. Een schrijver van een roman verdient maar 10% van de verkoopprijs, en een auteur van kunstboeken maar 5%. Toch heb je een zekere houvast: er zijn geen bijkomende kosten en er staat een volledig uitgeversteam achter jouw boek.

Waarom kiezen sommige mensen er dan voor om hun boek in eigen beheer uit te geven? An: “Jij bent de enige persoon in de cockpit. Als je jouw keuzes niet moet verantwoorden aan een uitgeverij, kan je volledig zelf bepalen hoe het boek eruit zal zien. Aan de andere kant vergt een zelf-publicatie ook heel veel werk. Je moet namelijk zelf op zoek naar een drukker, zelf nalezen op taalfouten, zelf reclame maken voor jouw boek. Je hebt meer vrijheid, maar ook meer verantwoordelijkheid.”

An geeft vijf aandachtspunten waarmee je rekening moet houden als je ervoor kiest om in eigen beheer uit te geven.

1. “Je moet jezelf afvragen: ‘wat kan en wat wil ik zelf doen?’” Beschik je over de sociale contacten die je kunnen helpen, die het uitgeversteam kunnen vervangen? Als zelf-publicerende schrijver moet je ertoe bereid zijn extra werk te verrichten. Denk aan redactiewerk, verkoop en promotie, auteursbegeleiding, of het bepalen van de verkoopprijs.

2. “Lees aandachtig de kleine lettertjes.” Ook bij eigen beheer zal je in aanraking komen met contracten, bijvoorbeeld via drukkers of bij dienstverleners zoals Bookscout. Bij erkende uitgeverijen is er sprake van een modelcontract, opgesteld door de Vlaamse Auteursvereniging. Als je in eigen beheer uitgeeft, zal je dat soort contracten niet tegenkomen, dus moet je altijd goed rekening houden met zaken zoals royalties, auteursrechten, wat gebeurt er in het geval van vertalingen, enzovoort. Bij Bookscout sta je bijvoorbeeld automatisch de auteursrechten af.

3. “Voorzie het boek van een ISBN.” Met die code wordt je boek opgenomen in de Centrale Boekenbank, waar iedereen het dan gemakkelijk kan terugvinden. De aanvraag van een ISBN-nummer kan bij de Boekenbank voor 74 euro. Ook belangrijk is dat je twee exemplaren van het boek opstuurt naar het Nationaal Archief.

4. “Denk aan de verkoop van jouw boek.” Om een boek goed te verkopen, moet je letten op een treffende titel en een professionele uitstraling. Wees realistisch in het aantal oplagen dat je initieel bestelt, bij de meeste instellingen kan je ten slotte altijd bijbestellen. Maak ook gebruik van vrienden en familie, van sociale media en kennissen om het boek te promoten. Je kan eventueel ook verkopen via een boekhandel, maar dan moet je ingeschreven zijn als zelfstandige zodat je een officiële afrekening kan laten opmaken. Ook zal de boekhandel een percent van de verkoopprijs voor zich nemen, wat tot 40% kan oplopen.

5. “Hoe zie jij jouw loopbaan als auteur?” Andere zaken om rekening mee te houden zijn dat niemand signeersessies voor jou zal organiseren. Bij lezingen en dergelijke kan je ook geen subsidies krijgen van Literatuur Vlaanderen voor zelfstandige publicaties. Daarnaast worden er zo goed als geen recensies geschreven over dergelijke uitgaven, omdat erkende uitgeverijen toch nog een extra vorm van kwaliteitscontrole bevatten. Verder zijn er wel prijzen specifiek gericht op zelfstandige uitgaven of originele manuscripten, maar ga je hoogstwaarschijnlijk geen Hercule Poirotprijs winnen met een boek uitgegeven in eigen beheer.

Ondanks dat er veel is om op te letten, is zelf publiceren wel één van de snelst groeiende delen van de boekenmarkt. Ook zijn er meer en meer grote auteurs die niet langer geloven in het traditionele stelsel van de erkende uitgeverijen, en die het heft in eigen handen nemen, waaronder Tommy Wieringa.

Manfred Bogaert is één van de auteurs die ervoor hebben gekozen om hun werk op eigen houtje te publiceren. Manfred getuigde over zijn ervaring met de zelf-publicatie van zijn boek Duivels Plan. Manfred gaf dit boek uit via Create My Books, een website die je in staat stelt volledige controle te nemen over de publicatie van jouw boek.

“Nadat ik de Fintro Prijs Spannend Boek niet had gewonnen en duidelijk werd dat geen uitgeverij interesse toonde in mijn boek, had ik een keuze: ofwel ging mijn manuscript terug in de schuif, ofwel zou ik het in eigen beheer uitgeven.” Het werd dus de tweede optie. Manfred wilde geen contracten zien, dus koos hij voor Create My Books. Het grootste werk dat hij had was dat het manuscript in de juiste vorm moest worden gegoten en dat hij een geschikte cover moest vinden, wat hij toch maar overliet aan specialisten (die kennis hadden van Photoshop e.d.). De enige extra kost die bij het proces kwam kijken was de aanvraag van een ISBN nummer, wat hier maar 43 euro kostte. En dan kwam eindelijk de eerste kopie van zijn eigen boek aan. “Het is een ongelooflijk gevoel wanneer je je boek in je handen kan houden.” Manfred bestelde meteen 100 exemplaren, en kijkt nu uit naar de tweede druk. Ook heeft hij al een nieuw manuscript bij om opnieuw deel te nemen aan de Fintro Prijs. Na een hobbelig begin is zijn schrijfcarrière dan toch nog goed van start gegaan.

Meer schrijf- of publicatieadvies nodig? Dat kan je vinden op de website van Creatief Schrijven, of aan de stand (Hal 4, stand 406). Je kan je ook altijd inschrijven voor een workshop.

Verder kan je nog tot het einde van de Boekenbeurs jouw manuscript deponeren om deel te nemen aan de Fintro Prijs Spannend Boek.